De Urker taol

kjr

Vertaolen eut een angere taol in et Urkers

Et is niet zo gemakkelijk om een stok eut een angere taol/dialect over te zetten. Je doenen vaak of de brontaol of de doeltaol te kort. Je koemen elke keer wier vor keuzes te stoon. In wat doen je dan: kiezen vor een ‘ien op iene’ vertaoling van de brontaol mit as gevolg dat je taol wringt in de doeltaol? Of kies je vor een beskrevende taol wat je vertaoling begrepelijker makt maar minder recht dut an de oorspronkelijke taol? In je moeten natuurlijk consequent bleven. Daor volgt as vanzelf eut dat je wannaar je mit maardere minsen (waorbij ik in dit geval ok manluien reken) je eagelijk vuurof een aantal riegels moeten ofspreken waoran je je as dielniemer moeten ouwen. Klean vuurbieldjen: Jaoren gelien worde ik duur et NBG eutenodigd om een samenkomst van vertaolers van biebelboeken of biebelgedielten bij te woenen. Ik kwam daor in gesprek mit professor Den Hartog. We kriegen et over de Psalmen in de bieldende taol die daorin gebrukt wort. IJ zee, ik koem eut Zeeland in wij eawen daor gien ‘grazige weiden’. Bij oens liepen de skapen an de leizeede van de dik, daor was et veilig in was er gres.

Etzelfde probleem was er ok bij de Biebel in et Grunnings in in et Twints. Meen advies zou wezen kies dan vor een bield dat bij je doeltaol past. Kiek vor oenze ‘eidense’ vertaoling legt dat minder gevoelig. In kuun je rustiger kiezen.

De spelling is ok een lastig probleem. De mieste minsen willen graag dat et woordbield zonger mankieren as je et eutspreken perfect Urkers klinkt. Dat is een onmugelijke opgave. Zieker in een taol zoas et Urkers die vulenmaar klinkers et as et Nederlands. In die klinkers ok nog ers een keer een lange in een korte vursie eawen die een verskil in beteakenis gieven. Dink dan an ‘kiek’ lank in kort. De korte vursie beteaket ‘kijk’ de lange versie ‘keek’. Een Urker kan ‘bod’ zeggen as in: Doen een bod op m’n appartemint. Of ‘Ik eaw liever skarre dan bot’.

In julies geval is er docht ik ekeuzen vor de spelling die we euteandelijk bij de stichting Urker Taol ontwikkeld eawen. Een lank proces is dat. In dat lopt nog altoos duur. Die legt dicht bij de spelling van de Niedersaksische taolen, de spelling van de IJsselacademie in die van de stichting. Dat is gien fonetische spelling maar een spelling mit een zo rustig mugelijk woordbield. Effen winnen maar mit oefening lees je et gemakkelijk weg.

Et is trouwens een ongegroende gedachte dat je vor elke klank een ampart teaken zouwen moeten eawen. Elke klinker wort ommers ok be-invloed duur de letters ervor in ernao! In ok nog duur de persoon zelf.

Wij eawen mar ien teaken speciaal vor oens dialect ekeuzen vor de lange èè. Zeg maar de ‘e’ van bek mar dan lank. Daoromme skreven wij: leage, zeal, weanig, beat, keat, beabe, keaze, reaze, vleas, inz. Er binnen ok gevallen waor we ien teaken eawen vor wie verskillende eutspraken. Dat kwam/komt zo weanig vuur dat et niet de muuite loonde om daor een ampart teaken vor te bedinken. Je moeten ierbij dinken an: Urk, urgel. Die ‘u’ spreken we eut as de Deuse ö. Maar wij willen gien Deuse teakes gebrukken. Maar de u gebrukken we ok gewoen vor woorden as: luk, put, punt inzo.

Nog een leuk vuurbieldjen om je Urkers op te oefenen (ardop vorjezelf vuurlezen):

1. Jannetjen voen een kuketjen in er kuuketjen op et aarecht. (Vor de duidelijk eaw ik de u in uu eskrieven.
2. Derrekien pluus an ’t pluusien van z’n baodjen.

Vergeet nooit dat spelling ofspraak is. Vor et gemak van de lezer die dan wiet waor ie an toe is. Vor taolen om oens ene geldt dat erbij binnen die zo dicht mugelijk bij de eutspraak bleven (Fraans) in die vastzitten in de eurluiers traditie (Ingels). Zoek mar d’rs nao oevuul verskillende skreefwezen ze daor eawen vor dezelfde klank. Vuurbield: street, straigth, please. Wel eawen de mieste taolen een instantie die euteandelijk bepaold oe et ien of anger eskrieven wort. Vor dialecten legt dat muleker. In op Urk is er een bult lippendienst an een goeie spelling. De gemiente zegt wel eurlui an de spelling te willen ouwen maar dat komt in de praktijk niet altees nor vuren. Je zouwen willen dat ok kraanten as et Urkerland eurluis best zouwen doen om iel consequent ien spelling vast te ouwen. Maar et skiet daor alle kaanten op soms. Dat is niet makkelijk vor skrevers mar ok niet vor lezers.

Nog een puntjen waorin et Urkers ofwikt van et Nederlands:

De man scheert zich – De man skeert em of ‘m. De vrouw verbeelt zich heel wat – De vrouwe verbielt ‘r iel wat. We gebrukken et woordjen ‘zich’ nooit. Lees je vertaoling mar ers duur in verbeter zoks mitien.

Tot slot wat over de e. Die spreken we in et Urkers as in et Nederlands iel vaak eut as een u. Mar we skreven een e.

Dus: de, een, we, inz. Ierbij neum ik ok ff de eldere ij van et Urkers. Die et in sommige gevallen een wat nasale ‘ai’ klank. Mar die we niet skreven. Dus ‘wij’ in gien ‘wai’, ‘rij’ in gien ‘rai’. Dat is tevuul.

Ik voeg de spellingwezer ier ok bij. Varder eaw ik plannen om et koemen seizoen in et cultuur-eus een paor lezingen te ouwen over de Urker taol. Et is vor skreefsters in vertaolers een goed idee om die te goon volgen! Volg oenze ankondigen. Et is gezellig in laarzaam in willekeurige volgorde. Mit kwissies, korte opdrachten, koffie of thee in een artelijkeidjen. In je kunen ok nog je taolkundige ei kweet.

In je kunen altoos je dringende vrage(n) die as poepen opkoemen nor mij toe txten. Of mailen: kjromkes&hotmail.com

Artelijke groet,

Klaas Johannes Romkes